Milli Eğitim Bakanı İsmet Yılmaz’ın önceki gün açıkladığı yeni liselere giriş sistemine göre, öğrenciler tercihleri doğrultusunda evine yakın okullara yerleştirilecek. Beş tercih hakkı olacak ve başarı puanına bakılacak. Köklü liselere ise sınavla öğrenci alınacak. Mayısta tam listesi açıklanacak bu okullara gitmek isteyenler, haziranda sınava girecek. Özel okullar da isterse kendi sınavını yapabilecek. Ancak akıllara takılan bazı sorular var. Eğitimci Onur Soğuk ve Hatice Yılmaz ile Eğitim Reformu Girişimi’nden Batuhan Aydagül’e göre bu 10 soru ve öneriler şöyle:

“TEOG’un Yerine Gelen Yeni Sistem!”

1- Eğitim bölgeleri hangi kriterlere göre oluşturulacak?

Beş tercih yapılacak eğitim bölgelerinin nasıl belirleneceği, büyüklüğü bilinmiyor. İlçelere, yoğunluğa göre mi oluşturulacak, farklı ilçelerden değişik okul türleri dahil edilerek mi?

Kimi ilçelerde bazı lise türleri olmazsa nasıl çözüm bulunacak? İstediği okul türüne giremeyen, komşu bölgedeki liseye gidebilecek mi?

2- Beş tercihine de yerleşemeyen öğrenci ne olacak?

Adrese dayalı yerleştirmede beş tercihine yerleşemeyen öğrenci için net açıklama yapılmadı. Yakınlık kriteri daha zengin muhitteki okulun avantajlı olabileceği endişesini getiriyor. Bölge tanımı ve yerleştirme sisteminde farklı coğrafi koşullar için değişebilecek öneriler olmalı.

3- Farklı adres göstermek nasıl önlenecek?

Bu çok tartışılıyor. Bakan Yılmaz “Kontrol mekanizmaları var” dese de, uzmanlar bunun eğitim göçüne neden olabileceği konusunda uyarıyor.

4- Köklü liseler neye göre belirlenecek?

Bazı liseler için ‘seçici okul’ olup olmayacağının belirleneceği kritik bir süreç var. Bu okullara öğrencilerin farklı gereksinimlerine göre özgün eğitim modelleri sunabilmesi için de fırsat sağlanmalı. Bu okullar hangileri ve nerelerde olacak? ‘Lise ve şehir lobileri’nin bu süreci etkilemek için çalışacağını öngörebiliriz. Bu okul grubu ülke için kritik önemde olduğundan sürecin nasıl yürütüleceği önemli.

5- Nitelikli liseye giremeyen, adrese dayalı tercihini nasıl yapacak?

Her iki yerleştirme sistemi için başvuruların ve sonuçların açıklanmasının aynı tarihte olacağı söylendi. Bu durumda nitelikli liseler için başvuranlar tercihlerine yerleşemezse kayıtları için nasıl bir yöntem izlenecek?

6- Sınavın 6, 7, 8’inci sınıf müfredatını kapsaması bu yıl girecek öğrenciler açısından dezavantaj yaratmayacak mı?

TEOG’da öğrenciler 8’inci sınıftan sorumluydu. Şimdi 6 ve 7 de eklendi. Bu yıl sınava gireceklerin 6 ay gibi bir sürede üç yılın derslerine çalışması gerekecek. Hangi derslerden kaç soru geleceği de henüz belirtilmedi.

7- Tek sınav baskıya neden olmayacak mı?

Öğrenciler 90 dakikalık tek sınavla köklü liseye yerleştirilecek;  bunun anlamı hatırı sayılır ortaokulda eğitimin yine sınavda başarı odağıyla gerçekleşeceği. Özel dersler, kurslar ve dershane gibi ortaokulların önü daha açılacak. Sınavın isteğe bağlı olması dezavantajlı ve farkındalığı düşük öğrenciler için olumsuzluk yaratabilir. Öğretmenlerin başarılı çocuğu keşfedip cesaretlendirmesi önemli.

8- Sınavda puan hesaplama nasıl olacak? Okul başarısı etkileyecek mi?

TEOG’da ortak sınavlara Ortaöğretim  Başarı Puanı eklenerek Yerleştirmeye Esas Puan oluşturuluyordu. Yeni sistemde yerleştirme puanı nasıl hesaplanacak, okul başarısı etkileyecek mi, açıklanmadı.

9- Özel yetenekle alan veya az sayıdaki liselere nasıl girilecek?

Güzel sanatlar ve spor liseleri gibi okullarla sayıları az olan denizcilik, iklimlendirme, uçak bakımı gibi meslek liselerine öğrenci alımıyla ilgili açıklama yapılması gerekiyor.

10- Nakil hakkı verilecek mi?

Yerleştirmenin ardından öğrencilere nakil hakkı tanınıyordu. Şimdi bunun olup olmayacağı bilinmiyor.

MEB verilerine göre, toplam 11 bin 76 lise var. 5 bin 225’i Anadolu, 4 bin 399’u mesleki ve teknik, 1.452’si ise imam hatip liselerinden oluşuyor.

Yaklaşık 1.2 milyon öğrencinin merakla beklediği TEOG’un yerine getirilen sistem açıklandı. Yeni liseye giriş sistemine göre, öğrenciler artık evlerine en yakın okula yerleştirilecek. Okul başarı puanı dikkate alınacak. Köklü liselere ise merkezi sınavla girilecek. Öğrenciler isteklerine bağlı olarak bu sınava katılacak. Mayısta bu okulların listesi açıklanacak ve haziranda da sınav yapılacak. Özel okullar ise kendi sınavlarını yapabilecekler. Uzmanlar, genel olarak sistemi olumlu bulurken, detaylarının bir an önce açıklanmasını istedi. Soru sayısının ölçme açısından yetersiz olabileceğini belirten eğitimciler, özel ve köklü okulların sınavlarına ilgiyi arttırabileceği görüşünde. İşte eğitim uzmanlarının görüşleri:

“TEOG’un Yerine Gelen Yeni Sistem!”

ÖĞRENCİLERİN DÖRTTE BİRİ BU YARIŞA KATILIR

Nurullah Dal (Türkiye Özel Okullar Derneği Başkanı): Yaklaşık 900 bin öğrenci bu stresten kurtuldu. İsteyen sınava girecek. Yüzde 25’i bu yarışa katılacaktır. Adrese dayalı sistemde özel okullar yok. Biz de önümüzdeki hafta okullarımızı toplayacağız. Toplu halde kendi sınavımızı mı yapalım yoksa o sınavın sonuçlarını mı kullanalım diye görüşlerini alacağız. Bakanlıkla görüştükten sonra nasıl öğrenci alınacağını ilan edeceğiz.

YIĞILMALAR OLABİLİR

Onur Soğuk (Eğitimci): Soru sayısının az olması ölçme açısından sıkıntı yaratabilir. Yığılmalar olabilir. Çoğu veli ve öğrenci iyi okulu hedeflediği için sınava katılım yüzde 10’dan fazla olur. Mayısta bu okulların belirlenmesi geç. Daha önce tüm liselere puanla öğrenci alındığı için okullar kategorize oluyordu. Şimdi iyi ve kötü öğrenciler dağılacak. İyi liselerin öğretmenlerinin de diğer okullara dağıtılması lazım. Özel okullara ilgi artabilir.

Batuhan Aydagül (Eğitim Reformu Girişimi): ‘Hiçbir çocuğu istemediği okula göndermeyeceğiz’ beyanının gerçekleşmesi neredeyse imkânsız. Çünkü yıllardır Anadolu lisesi yerine imam hatip ve meslek lisesi yapıyorlar.

ÖLÇMEK İÇİN SORU SAYISI AZ

Hatice Yılmaz (Eğitimci): Açıklanmayan çok fazla konu var. Sınav başvuruları ne zaman yapılacak? Okul başarısı etkileyecek mi? Denizcilik meslek liseleri gibi sayısı az olan okullara nasıl öğrenci alınacak? Sınava girmeyecekler eğitim bölgesindeki 5 okulu mu seçecek yoksa 5 okul türünü mü? Ölçmek için 60 soru çok az. Anadolu’daki çocukların İstanbul gibi büyük yerlerde okuma şansı azalacak.

Talha Doğan (Tonguç Akademi): Çocuklar açık uçlu soruları sevmemişti, çoktan seçmeli olması iyi. Artık okul notları çok önemli. Bakan’ın sistem için ‘Hâlâ değişebilir’ demesi demokratik tavır ama çocuklar için belirsizlik çok üzücü.

İsmail Koncuk (Türkiye Kamu-Sen ve Türk Eğitim-Sen Genel Başkanı): Bakanın dediği gibi öğrenci istemediği okula nasıl gitmeyecek, 5’ten başka tercih hakkı yok ki. Adrese dayalı sistem açık bir kast sistemi. Bu milleti sınıflara göre tanzim etmek. Amaç bu olmasa da sonuç bu.

SINAV BEKLEDİĞİMİZ BİR ŞEYDİ

Kemal Karabulut (Çapa Fen Lisesi Müdürü): Bizimle ilgili seçme sınavı olacağını açıkladılar ama sınavın detayı, okul puanı ne kadar etkili olacak, bilinmiyor. Çocukların mağdur olup uzak yerlere gitmesindense yakına yerleşmesi daha iyi. Okullar ve öğretmenler üzerinde çalışılarak okulların da aynı ayara getirilmesi önemli. Sınav beklediğimiz bir şeydi. 60 soru ölçmeye yetecek düzeyde hazırlanırsa iyi olur.

Hürriyet Eğitim

Anadolu Ajansı Editör Masası’na konuk olan Milli Eğitim Bakanı İsmet Yılmaz’ın sözlerinin satır başları şöyle:

Peki iyiydi de ne için değiştirdiniz? Bu da ihtiyaçtan kaynaklandı. Mevcutların en iyisi ama sıkıntıları var. bu sınav yarışının okul dışı kaynaklara öğrenciyi yönlendirdiği yönünde toplum tarafından algı var. biz bunu kapatmak zorunda kaldık. “Özel ders alanlar var” deniyor. Demek ki sistemimiz bunu artırmış olabilir. Algı gerçeğin önündedir.

Bir başka sınav yapıyoruz, iki sınav. O günlerde diğer öğrenciler okula gelmiyor. Bu da okulda aksamaya yol açıyor. Bir başka husus toplumda. Siz bunları alıyorsunuz, 6’ncı, 7’nci, 8’nci sınıfların başarı notları da eklenerek puan çıkıyor. O zaman da deniyor ki, özel okulların puanlarını cömert verdiği ifade ediliyor.

Bir başka husus, 8’nci sınıf öğrencilerimiz faaliyetlere katılamadığı. Çocuk 6’ncı sınıftan itibaren bu sınava hazırlanıyor. Çocukların en güzel zamanında, 8’nci sınıfta yapılacak sınav için bir yarışa giriyor. Bunun da bir olumsuzluğu var.

Bir başka husus, bu lise sonlarda da var. lise sondaki öğrenciler üniversite sınavı için devamsızlık yapılıyor. TEOG’a hazırlık için ilave devamsızlık ortaya çıktı.

YENİ SİSTEMİN ADI BELLİ OLDU

Bazen bir puanla kaybediyor. Bunları görmemek mümkün değil. Bizler her ne şikayet gelirse onu dikkate almak zorundayız. Herkes bu eksikliklerden mutabık mı? Mutabık. Sınavların yapıldığı gün diğer öğrenciler gelmiyor, eğitimi aksatıyor. 8’nci sınıfa katılmıyor, sosyal etkinliklere katılmıyor. Dolayısıyla bu sıkıntıları ortadan kaldırmak için TEOG’un yerine, böyle çocuğu stresi kaldıracak, basit, kolay anlaşılır bir sistem getirelim.

Bizim sistemimiz şu. Eğitim Bölgesi ve Sınavsız Mahalli Yerleştirme Sistemi‘ni getirdik. Bu sistemde veli ve öğrencimiz, adresine en yakın okuluna yerleştirilecek. Esas şey bu. Bizim biliyorsunuz AK Parti Hükümetleri’nin programında da var. En iyi okul, eve en yakın okuldur diye sözümüz de var. Peki 2012 yılında 10’ncu kalkınma planı hazırlanıyor. 2014-2018 yıllarını içeren. Deniyor ki eğitimle ilgili bunlar bunlar bunlar yapılsın.

‘EKRAN ÖNÜNE GELECEK, 5 TERCİHTE BULUNACAK’

Lütfen herkes açsın baksın, 10’ncu kalkınma planı. İşte şimdi bizim getirdiğimiz bu sistemde de evlatlarımızı kendi tercihlerini alacağız. Başvuru esnasında bir ekran önüne gelecek, bu ekranda 5 tercihte bulunacak. Hiçbir öğrencimizi istemediği okul türüne yerleştirmeyeceğiz. Temmuz ayı içerisinde de, bütün öğrencilerimiz, 1 milyon 200 bin öğrencimiz var. Yeni sistemle birlikte bütün veli ve öğrencilerimiz daha en başta, ortaokul kaydı esnasında evlatlarının hangi listeye gidebileceğini de bilebilecek. Ortaokul ve lise arasındaki bir bağı kurmuş oluyoruz.

Tercihe bağlı ve adrese yerleştirme olacağı için sınav baskısı da kalkmış olacaktır. Bu yolla öğrencilerimiz sosyal sportif etkinlikler için vakit bulabileceklerdir. Adres bölgelerindeki sisteme, farklı akademik düzeylerde öğrenci gelecek, akademik çeşitlilik sağlanacak.

Gelen mesajlarda birisi, mevcut sistemde adeta okullar kategorize olmuş. Sonuçta hepsi sizin öğrenciniz, mutlaka okula yerleştireceksiniz. En düşük dilimde olan hepsini bir sınıfa koyduğunuzda bu öğrenciler öğretmene soru dahi sormuyorlar diyor.

’10 KATTAN FAZLA ARTIRDIK’

Bundan sonra göreceğiz ki, sınıfınızda başarılı bir öğrenci varsa o arkasından bir çok kişiyi sürükleyecektir. Bu yılın üniversite birincisi Konya’dan bir kızımızdı, görme engelli bir kızımız. Eğer dediler ki görme engelliler okuluna gönderseydiniz bu başarıyı elde edemezdi. İşte şimdi bizim bundan sonraki her öğrencimiz, fedakarlık da yaparaktan, çalışaraktan okulların kalitesini de artıracağız.

Esas gayemiz sınavsız liselere geçişi sağlayabilmektir. Bizim için bütün liselerimizi fen lisesi ayarına, sosyal bilimler lisesi ayarına ve proje okulları ayarına çıkarmamız lazım. Biz genelde pek az konuşuyoruz, ama bizim dışımızdaki herkes toplumda negatif algı, cevap verilmeyince doğruymuş gibi algılanıyor.

Biz geldiğimizde 58 tane fen lisesi var. Ne kadar öğrenci var? 12 bin öğrenci var. Şimdi fen lisesi sayımız 302. Öğrenci ne kadar? 120 binin üstünde. 12 binde aldık, 10 kattan fazla artırdık.

PROJE LİSELERE GİRİŞ SINAVI İSTEĞE BAĞLI

Bu süreç içerisinde göreceksiniz liselerimiz başarılı oldukça, nitelikli okullar bölümü var. Hakkari’deki Artvin’deki Muğla’daki de aynı başarıyı gösterebilsin, aynı çağdaş eğitimi alabilsin.

Üniversite sonuçlarına bakın her bölgedeki tıp fakültesine giren var. TEOG sonuçlarına bakın her bölgeden birinci var. Biz gerçekten fırsat eşitliğinde büyük mesafe kaydettik. Diğer okulların kalitesini artırdığımız zaman sınavsız geçişi sağlayacağız.

Nitelikli okullar diyoruz. Nedir bu? Fen Lisesi. Ülkemiz genelinde 17 bin 749 orta okulumuz var, 11 bin 57 lisemiz var. 8’nci sınıfta 1 milyon 200 bine yakın öğrencimiz var. yüzde 90’ının üstündekini yerleştirdik, farklı illerdeki sınırlı sayıdaki okulumuza isteyen 8’nci sınıf öğrencilerimizin girebileceği sınavlar hazırladık. 600 gibi bir rakam. Proje liseleri bunların içine giriyor, bu liselerin ismini ve sayısını açıklayacağız. Öğrencilerimiz sınava girmeden önce hangi okulların sınavla… ‘Ben Tatvan’daki okula gireceğim, sınava bile girmeyeceğim’ diyebilecek.

Sınava girme isteğe bağlı. Velilerimiz bu sınava ister yönlendirir, ister yönlendirmez. Bir okula girmek için sınava girmek zorundaydınız. Ama sınav mecburiyeti ortadan kalktı.

İsteğe bağlı bir sınav. Soruları biz hazırlıyoruz. Hepsi bulunduğu illerde yapılacak. Merkezi bir sınav, yerelde yapılacak, bütün sorular bakanlığımızca hazırlanacak. Bu sınavı haziran ayının ilk hafta sonu yapacağız. Okullar kapanmadan bunu yapacağız. Sınav sonuçlarını da haziran ayı içerisinde ilan edeceğiz. Sınav çoktan seçmeli soruların yer aldığı sözel ve sayısal sorulardan ve tek oturumdan oluşacak. Toplam 60 sorudan oluşacak ve 90 dakikalık sorular. 6 – 7 – 8’nci sınıf ders müfredatına ve ders kitaplarımıza uygun şekilde yapacağız.

Siz bizim müfredatımızla, ders kitaplarımızla çalışırsanız orada verilenleri alırsanız başka ihtiyacınız yok. Yerleşme amacıyla sınava giren öğrencilerimize 5 tercih veriyoruz. Ancak gerek bu sınava girenler, gerekse adrese yakın kaydedilecek öğrencilerin duyurusunu aynı anda yapacağız.

Ve biz şunu amaçladık. Okullarımız hayatın kendisi gibi olsun. Lisenin ilk günü öğrencinin göreceği başarılı ve başarısız algısını ortadan kaldırıyoruz.

‘EN UYGUN SİSTEM OLARAK BUNU ÖN GÖRDÜK’

Aynı sınıfta farklı akademik düzeyde öğrencinin bulunmasını eğitim bilimi açısından önemli görüyoruz. Farklı seviyelerden oluşmuş, ortak gayeye yönelmiş bir liseye geçiş sistemi ön gördük. Stres unsuru olmaktan da çıkardık. Liseye geçiş uygulamasını başlattık. Bunu yaparken çok farklı alternatifler geldi.

Birisi budur mesela… Akademik başarıyı dikkate alın, sosyal gelişim puanını da dikkate alın. İkisini karıştırın, yüzde 85’in üstünde olanları bu sınava alın dedi. Birisi de dedi ki, hayır öyle yapmayın. Öğretmen yapmış olduğu sınavın soruları siz gönderin, açık uçlu olsun, öğretmen okuduğunu yüklesin, dolayısıyla siz de bunu görün. Bir yanlışlık varsa öğretmeni uyarın… Ama sonuçta epey bütün akademisyenlerle bir çalışma yapıldı. En uygununun, en az stres ve sıkıntıya taşıyacağımız sistem olarak bunu ön gördük. Şimdiden velilerimize ve milletimize hayırlı olmasını temenni ediyoruz.

ÖĞRENCİLER İMAM HATİPLERE Mİ YÖNLENDİRİLECEK? SAHTE ADRES KAYITLARINDA ARTIŞ OLACAĞI İDDİASI VAR?

Eğitim bölgeleri sisteminin nasıl oluşturulduğu ortaya çıktığında, kaygıya gerek olmadığı ortaya çıkar. Velinin tercihinin dışında öğrencimizi herhangi bir okula göndermeyeceğiz. Biz oluştururken, meslek lisesi de olsun, Anadolu lisesi de olsun, imam hatip lisesi de olsun. İki, yine eğitim bölgesi oluştururken, taleple ortaokul ve lisemizi biliyoruz, eşleştireceğiz. Ne çok fazla ne çok az… Yaşarken göreceğiz.

KONUT FİYATLARINDA ARTIŞ OLUR MU?

Bunlara karşı çözüm bulabilmek mümkündür. Şunu diyorsunuz, adrese kayıtlı bir öğrenci var. Şimdi buradaki insan göçecek… Onun yerine birisi gelecek. Samimi bir şeyse mümkündür, ama bunların kontrol mekanizmaları vardır.

MUHİTİMİZDEKİ OKULDA KAPASİTE 70 KİŞİ, AMA 100 BAŞVURU VAR. ELEME NASIL YAPILACAK? BİR YENİ SİSTEME KISA BİR İSİM KOYDUNUZ MU?

Liselere Kayıt Sistemi. Vatandaşımız biz ne dersen kendisi en iyi algıladığı şekilde oluşacak ama. Veli tercihine bağlı Serbest Kayıt Sistemi.

Geliyoruz, bir okula ola ki taşınmayla beraber 100 tane geldi. Orada da okul başarı puanını esas alacağız.

YABANCI OKULLAR YA DA BAZI LİSELER, ÖZEL SINAV YAPABİLECEKLER Mİ?

Özel sınav yapabilirler, isterlerse bizim sonucumuzu alırlar.

TEOG İLE YERLEŞEN ÖĞRENCİLER ADRESLERİNE YAKIN LİSEYE YERLEŞECEK Mİ? OKULLARA TABAN PUANI KALKTI MI? ÖĞRENCİNİN ADRESİ DEĞİŞTİĞİNDE, YERLEŞTİRME NASIL OLACAK?

Biz geçişlere müsaade etmeyeceğiz. Biz, bundan sonraki kayıtla alacağımız öğrencilerimiz için taban puan kalkmıştır, adrese yakın okula kaydını yapacağım. Ama daha önce TEOG puanıyla girmiş öğrencinin yeni tercih yapmasına izin vermeyeceğiz.

ÖĞRENCİLERİN YENİ SİSTEMDE ETÜD MERKEZİNE İHTİYAÇ DUYACAĞINI DÜŞÜNÜYOR MUSUNUZ? OKUL İÇERİSİNDE SINIF SINIF BİR AYRIM DÜŞÜNÜYOR MUSUNUZ?

Sınıf sınıf bir ayrım düşünmüyoruz. Aynı okul içerisinde A iyi, B negatif gibi olmasını istemiyoruz. Hepsinin bir arada bulunmasını istiyoruz.

SİZE GÖRE ÜNİVERSİTEYE GİRİŞ SİSTEMİNDE REVİZYONA İHTİYAÇ VAR MI? YÖK’ÜN ÇALIŞMASI VAR MI?

Eğitim bir bütün. ‘Üniversite çok iyi ama lise ortaokul kötü’ bu da olamaz. İkincisi, bu YÖK tarafından daha sade, basit anlaşılabilir sistemi kendi evlatlarımıza tanıtmak için rehber öğretmenlerle birlikte tanıtım kampanyasına yapacağız. YÖK Başkanımız Yekta bey ile görüştüm. Halkımızdan gelen görüşler dikkate alınaraktan, onların da razı olabileceği bir sistemi ortaya koyacaklarını ifade etti. Ben mevcut sistemin eskiye göre daha… Ortaokul için söylediğim eksikliklerin aynısı liseler için de geçerliydi. Sınavın önemini azalttığında stres de artıyor. Doğrudan lise mezunu sayımız 900 bin, üniversite kontenjanı da 900 binin biraz üstünde. Ama üniversite sınavına daha fazla giriyor.

Biz diğer bekleyenleri bir şekilde problemini çözmüş olsak. Demek ki bir yılda mezun olan öğrenci kadar, kontenjanımız var.