Sesin yayılma hızı 2 faktöre bağlıdır:

YOĞUNLUK

Ses boşluk sevmez. TEOG Ses ve Özellikleri videosunda sesin boşlukta (uzayda) yayılmadığını söylemiştik. Bu yüzden ses taneciklerin arasında boşluk olmasını da sevmez. Gaz haldeki bir maddenin tanecikleri arasındaki mesafe en fazla olduğu için, ses en yavaş gaz ortamda yayılır. Katı haldeki maddelerin tanecikleri arasındaki mesafe en az (tanecikleri arasındaki çekim kuvvetinin en fazla olduğundan dolayı) olduğu için, ses katı ortamda en hızlı yayılır.

SICAKLIK

Sıcaklık arttıkça ortalama kinetik enerji artar. Yani tanecikleri arasında daha fazla titreşim olur. Ses titreşimi sevdiği için, ne kadar titreşim o kadar hızlı yayılma demektir. Yani; sıcaklık arttıkça sesin yayılma hızı artar. Sıcaklık ile sesin yayılma hızı doğru orantılıdır da diyebiliriz.

Tüm TEOG Fen Bilimleri Konu Anlatım videoları için tıklayın.

Kafanıza takılanları ya da yorumlarınızı altta yer alan Tartışmaya Katılın bölümüne yazabilir, çözemediğiniz soruları www.ozancorumlu.com/sizden-gelen-sorular bölümüne koyabilirsiniz.

Frekans

Her canlının belli bir duyma aralığı vardır. Yandaki tabloda bazı canlıların duyma aralıkları (eşikleri) verilmiştir. Bu tablo gördüğümüz üzre, insanlar 20 ila 20.000 Hertz arasındaki sesleri duyabilir.

20.000 Hertz’dan fazla frekanstaki seslere Ultrasonik Sesler denir.

Genlik

Yani sesi 2’ye ayırabiliriz :

1- Şiddetine göre (Genlik)

2- Yükseliğine göre (Frekans)

Sesin Tınısı

Ses kaynağının cinsini belirlemeye yarayan özelliğidir. Sesin tınısı, sesin ayırt edici özelliklerinden biridir. Aynı frekans ve genlikteki piyano ve kemandan çıkan seslerin birbirinden farklı olması, seslerin tınılarının farklı olmasından kaynaklanır.

TELLERDE SES

Titreşen bir telin frekansı;

• Telin gerginliğine
• Boyuna
• Kesitine (kalınlığına
• Cinsine

bağlıdır.

Telin Gerginliği

Tel ne kadar gergin ise frekansı o kadar fazladır. Yani gergin telden ince ses çıkar. Tel ne kadar gevşek ise frekansı o kadar azdır. Yani gevşek telden kalın ses çıkar.

Telin Boyu

Telin boyu ne kadar kısa ise frekansı o kadar fazladır. Yani uzun telden ince ses çıkar. Telin boyu ne kadar uzun ise frekansı o kadar azdır. Yani uzun telden kalın ses çıkar.

Telin Kesiti

Telin kesiti ne kadar ince ise frekansı o kadar fazladır. Yani ince telden ince ses çıkar. Telin boyu ne kadar kalın ise frekansı o kadar azdır. Yani kalın telden kalın ses çıkar.

Bu bilgiler haricinde önemli olan ve çok sorulan 2 soru tipine daha değinelim.

Yandaki şekli incelediğimizde, 3 kaba da demir bir çubuk ile vurulduğunda, boş kaptan ince ses çıkarken dolu kaptan kalın ses çıkar. Yani boş kaptan çıkan sesin frekansı en fazla iken, dolu kaptan çıkan sesin frekansı en azdır. Çünkü, ses titreşim hareketi yapar. Dolu kaba vurduğumuzda titreşecek tanecik sayısı en fazla olduğu için (su tanecikleri titreşiyor ve en fazla su dolu kapta var) en az frekans dolu kapta olur ve dolayısıyla en kalın ses dolu olan kaptan çıkar.

Yandaki şekli incelediğimizde, 3 kabın üzerinden üfler isek, boş kaptan kalın ses çıkarken dolu kaptan ince ses çıkar. Yani boş kaptan çıkan sesin frekansı en az iken, dolu kaptan çıkan sesin frekansı en fazladır. Ses, titreşim hareketi yapar demiştik. Burada kaplardaki suların üzerinde kalan boşluklardaki hava taneciklerini titreştirmiş oluruz. Boş kaptaki hava tanecikleri diğer kaplara göre en fazla olduğu için en az frekans boş kapta olur ve dolasıyla en kalın ses boş olan kaptan çıkar.

Tüm TEOG Fen Bilimleri Konu Anlatım videoları için tıklayın.

Kafanıza takılanları ya da yorumlarınızı altta yer alan Tartışmaya Katılın bölümüne yazabilir, çözemediğiniz soruları www.ozancorumlu.com/sizden-gelen-sorular bölümüne koyabilirsiniz.