OECD, 34 üye ülkenin eğitim yapıları, finans sistemleri ve performanslarını ele aldığı, organizyonun en önemli raporlarından olan ‘Eğitime Bir Bakış 2015’i yayımladı. Raporda, Türkiye’nin eğitim harcamalarının son yıllarda ‘cömertçe’ arttığı ancak okul öncesi eğitime katılım, öğrenci başına düşen harcama, öğretmen-öğrenci oranı gibi konularda OECD ortalamalarının gerisinde kalmayı sürdürdüğü vurgulandı. 1992’den beri OECD, Eğitime Bir Bakış raporlarında üye ülkelerde eğitimin nabzını tutuyor. 34 üyesinde okul öncesinden yükseköğretime; eğitimle ilgili yapıları, finansal durumu ve performansları değerlendiriyor, analiz ve verilerle dünya kamuoyuna sunuyor.

TÜRKİYE BİRÇOK ALANDA OECD’NİN GERİSİNDE

Bu yılki rapora göre, Türkiye birçok alanda OECD ortalamalarının altında kalmaya devam ediyor. Özellikle okul öncesi eğitimde düşük kaydolma oranına dikkat çekilen raporda, Türkiye’nin gelecek yıllarda öğrencilerinin performansını artırması için okul öncesi eğitime değer vermeye ihtiyacı olduğu belirtiliyor. OECD’ye göre Türkiye’nin Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı’nda (PISA) daha iyi bir performans yakalamasının yolu, ülkedeki okul öncesi eğitime katılımın artırılmasından geçiyor. Rapor, Türkiye’de 15 yaşındaki öğrencilerin yüzde 30’unun okul öncesi eğitime katıldığını gösteriyor. PISA’da değerlendirmeye alınan üye ülkelerde 15 yaşındaki öğrenciler arasında en az bir yıl okul öncesi eğitim alanların daha iyi bir performans gösterdiği belirtiliyor.

ÖĞRETMEN BAŞINA DÜŞEN ÖĞRENCİ SAYISI YÜKSEK

‘Eğitime Bir Bakış 2015’e göre Türkiye, okul öncesi eğitime katılımda OECD ülkeleri içerisinde en düşük ortalamaya sahip ülkelerden biri. 3 yaş düzeyindeki çocukların yüzde 7’si, 4 yaşındakilerin ise yüzde 36’sı okul öncesi eğitime kayıtlı. OECD ortalamasına bakıldığında ise 3 yaş düzeyinde okul öncesi eğitim alma oranı yüzde 74 iken; 4 yaş düzeyinde yüzde 85 gibi yüksek oranların yakalandığı görülüyor. OECD, Türkiye’de özellikle 4 yaş düzeyinde okul öncesi eğitime katılım 2005’ten 2013’e yüzde 30’luk bir artış yaşandığını belirtiyor. Türkiye’de okul öncesi eğitimde öğretmen başına düşen öğrenci sayısı ise, OECD ortalamasının üzerinde. Buna göre, Türkiye’de bu sayı 17 öğrenci iken, OECD ülkelerinin ortalaması 14 civarında.

20-24 YAŞ ARASI GENÇLERİN YÜZDE 36’SI NE OKULDA NE DE İŞTE

OECD, Türkiye’nin eğitim harcamalarının son yıllarda ‘cömertçe’ arttığını vurguluyor. Ancak rapora göre Türkiye’de, 20-24 yaş arasındaki gençlerin yüzde 36’sı ne iş hayatında ne de eğitimde yer alıyor. OECD’de bu ortalamanın yüzde 18 olduğu görülüyor. Bu durumdan ise özellikle kadınların etkilendiği belirtilen rapora göre, Türkiye’de 15-29 yaş arası kadınların yüzde 46’sı eğitimde ya da iş hayatında yer almıyor.

ÖĞRENCİ BAŞINA AZ HARCIYORUZ

‘Eğitime Bir Bakış 2015’ raporu Türkiye’de kadınların OECD ortalamalarına göre fen bilimleri, mühendislik ve matematik alanlarında lise ve yükseköğretim düzeyinde daha iyi temsil edildiğini gösteriyor. Türkiye’de 2014’te lise düzeyinde fen bilimleri programlarından mezun olanların yüzde 14’ü, yükseköğretimdeki fen bilimleri mezunlarının yüzde 48’i ve mühendislik, üretim sanayisi alanlarındaki mezunların yüzde 25’i kadınlardan oluşuyor. Türkiye, lise düzeyinde yüzde 3 olan OECD ortalamasının üzerinde bir başarı yakalıyor. Türkiye’de öğrenci başına düşen eğitim harcamaları geçen yıllardaki gibi OECD ortalamasının altında. OECD, Türkiye’nin 2005’ten 2012’ye ilk, orta ve lise düzeylerindeki harcamalarında yüzde 65 artış ile önemli bir ivme yakaladığını tespit etti. Ancak 2012 verilerine göre, tüm seviyelerde öğrenci başına düşen harcamalar OECD ortalamalarının gerisinde. Türkiye’de ilkokulda öğrenci başına 2 bin 577 dolar, ortaokulda 2 bin 904 dolar ve yükseköğretimde ise 7 bin 779 dolar harcanıyor. Bu rakamlarla Türkiye, OECD ülkeleri arasında öğrenci başına en düşük harcama yapan ülkeler arasında bulunuyor.

KRİZ, ÖĞRETMEN MAAŞLARINI ETKİLEDİ

Raporda, 2010-2012 arasında 2008’deki ekonomik kriz nedeniyle üç üye ülkeden birinin eğitim harcamalarının azaldığı belirlendi. Bu azalmanın özellikle ilk ve ortaöğretimdeki öğretmenlerin maaşlarında ya kesintilere ya da düşük artışlara neden olduğu görüldü. Ayrıca mühendislik, fen bilimleri gibi alanlarda düşük kadın temsiline ve iş hayatındaki toplumsal cinsiyet eşitsizliğine de vurgu yapıldı. OECD ülkelerinde 20-24 yaş arası her 10 gençten birinin ne eğitimde ne de çalışma hayatında yer aldığı görüldü.

Lüksemburglu bir öğretmen Türkiye’dekinden dört kat fazla kazanıyor

OECD raporuna göre, 15 yıllık tecrübeye sahip bir lise öğretmeninin yıllık kazancı Türkiye’de 28 bin 110 ABD doları iken, OECD ortalamasında bu rakam 44 bin 600 dolar. Lüksemburg ise, tüm kademelerde listenin başında yer alıyor. Lüksemburglu bir öğretmenin maaşı Türkiye’dekinden dört kat fazla. OECD, üyesi 34 ülkede ilkokuldan lise düzeyine yıllık olarak öğretmen maaşlarını ele aldı. Türkiye’de yıllık öğretmen maaşları tüm eğitim kademelerinde OECD ortalamalarının altında kaldı. Ancak Macaristan, Polonya, Yunanistan, Çek Cumhuriyeti ve Meksika gibi ülkelere göre öğretmen maaşlarının daha iyi durumda olduğu görüldü. OECD’nin satın alma gücü paritesi dikkate alınarak 2013 verilerinden hazırladığı listede, öğretmenlerin tecrübeleriyle orantılı olarak değişen maaşları da mercek altında tutuldu. Gelirler hesaplanırken sosyal güvenlik ve emeklilik primi gibi kesintiler dikkate alınmadı. Buna göre, Türkiye 34 üye ülke içerisinde 15 yıllık tecrübe sahibi öğretmenlerin maaşlarına bakıldığında ilkokulda 25, ortaokulda 26, lise düzeyinde ise 25’inci sırada. Listenin üç seviyede en üst sırasına yıllık 100 bin dolardan fazla gelirle Lüksemburg yerleşti. En altta ise Macaristan, Estonya ve Slovakya var.

TECRÜBE ARTIŞI MAAŞA ÇOK AZ YANSIYOR

Türkiye’de mesleğe ilk adım atan bir ilkokul öğretmeni yıllık 25 bin 295 dolar kazanıyor. 15 yıllık tecrübe sonrası maaşı 27 bin 139 doları buluyor. Ortaokul düzeyindeki öğretmenler mesleğin ilk yıllarında 26 bin 266 dolar, 15 yıllık tecrübeden sonra ise 28 bin 110 dolar yıllık gelir elde ediyor. Lise düzeyinde bir öğretmen ortaokuldaki meslektaşı ile aynı kazanıyor. Tecrübe ile büyük bir maaş artışı yaşanmadığı görülüyor. Gelişmiş ülkelerde ise 15 yıllık tecrübe sonrasında maaşların önemli oranlarda arttığı dikkat çekiyor. Özellikle listenin üç eğitim kademesinde de üst sıralarda yer alan Lüksemburg, Kanada, Almanya, ABD ve Avusturya’da tecrübe ile yıllık gelir yaklaşık yüzde 50 artıyor.

Raporda ilgi çekici diğer sonuçlar ise şöyle:

OECD’nin 2014’te açıkladığı ‘Dünyada Eğitime Bir Bakış’ raporuna göre, yurtdışında eğitim alan öğrenci sayısı 1975’te sadece 800 bin iken, 2012’de 4 milyon 500 bini buldu. Sayı her yıl daha da artıyor. Artık öğrenciler, ön lisans ve lisans eğitimi almak için dünyanın dört bir yanına yayılmış durumda. Yurtdışında eğitim alan öğrencilerin yüzde 53’ü Asyalı, yüzde 23’ü ise Avrupalı. En çok da Çinliler eğitim için yurtdışına çıkıyor. OECD ülkelerine yüksek öğrenim için gelmiş toplam yabancı öğrencilerin yüzde 22’si Çinli. Onu yüzde 5.8 ile Hintliler izliyor. Türkiye’den giden öğrenci oranı ise yüzde 1.1. Japonya ile aynı sırada yer alıyoruz. Peki, bunca öğrenci daha çok hangi ülkelere gidiyor? Çekim merkezi olan ülkelerin başında tabii ki, Avustralya, Kanada, Fransa, Almanya, İngiltere ve ABD geliyor. Dolaşımdaki öğrencilerin yüzde 50’si bu altı ülkede eğitim hayatlarını sürdürüyor. OECD ülkelerinin yabancı öğrencilerin eğitimindeki toplam payı ise yüzde 75. Ancak son yıllarda bunda düşüş yaşanıyor. Örneğin, 15 yıl önce pazarın yüzde 23’ünü elinde tutan ABD, 2012’de yüzde 16’ya geriledi. Almanya ve Fransa da kayıp yaşayan ülkeler arasında. Almanya’nın yüzde 9’luk payı yüzde 6’ya indi. Fransa’nın ise yüzde 7’den 6’ya düştü. Yükseköğretimde ortaya çıkan ‘yeni oyuncular’ eskilerin payını her geçen yıl biraz daha eritiyor. İşte rakamların ışığında yükseköğretimde ‘ben de varım’ diyen ülkeler.

Yeni Zelanda

Hafife alınamayacak kadar çok gelişmiş bir ada ülkesi, Yeni Zelanda. OECD verilerine göre 2000’de yüzde 1’i bulmayan uluslararası öğrenci pazarındaki payını 2012’de yüzde 2’ye çıkarmayı başardı. Ülkelerin yükseköğretim ekonomileri üzerine çalışmalar yapan ICEF Monitor’e göre ülkede 110 bin uluslararası öğrenci eğitim alıyor. Bu sayı her geçen sene katlanarak artıyor. Sadece 2013’ten 2014’e ülkedeki uluslararası öğrenci oranı yüzde 13’e yükseldi. Yükseköğretimdeki avantajları ona güç katıyor. En büyük kozu ise ülke dilinin İngilizce olması. Bu başlı başına çok önemli bir unsur. QS ve The Times Higher Education (THE) gibi yükseköğretim derecelendirme kuruluşlarının öne çıkarttığı iki üniversite ile uluslararası öğrencileri cezbediyor. Bunların başında THE’nın 2015-2016 sıralamasında 82’nci sıraya yerleştirdiği Auckland Üniversitesi yer alıyor.Toplamda 42 bin öğrencisinin 6 bini uluslararası gençlerden oluşuyor. Üniversite THE’nın son güncel sıralamasında uluslararası görünürlük kriterinde 90.5 almayı başardı. İkinci öne çıkan üniversite ise Otago. THE’nın 2015-2016 sıralamasında 173’üncü olan üniversite, uluslararası görünüm skoruyla ön plana çıkıyor. THE’daki bu kritere ait puanı 89.9. Yeni Zelanda uluslararasılaşmaya o denli önem veriyor ki, kayıtlı üniversitelilerin yüzde 16’sı uluslararası öğrencilerden oluşuyor. Ülkenin diğer avantajı ise Auckland, Wellington, Christchurch, Dunedin gibi öğrenci dostu, yüksek yaşam kalitesi sunan şehirlere sahip olması. Dünya şehirleri arasında yapılan Mercer Yaşam Kalitesi 2015 sıralamasında, Auckland’ın en yaşanabilir 3’üncü şehir olduğunu da hatırlatalım.

İrlanda

Dünyanın en büyük yurtdışı eğitim pazarı İngiltere’nin komşusu. En önemli avantajı kuşkusuz İngilizce. Nüfusun sadece yüzde 5’i İrlandaca konuşuyor. Üniversitede derslerin neredeyse hepsi İngilizce. İrlanda Eğitim ve Yetenekler Bakanlığı’nın 2012 verilerine göre, uluslararası öğrenci sayısı 32 bin. Bu öğrenciler ülke ekonomisine 1 milyar euroluk katkı sağlıyor. En önemli yükseköğretim kurumu Trinity College Dublin, THE Dünya Üniversiteleri Sıralaması 2015-2016’da 160’ıncı oldu. 1592’de Kraliçe Elizabeth’in kurduğu üniversite, Samuel Beckett, Edmund Burke ve Mary Robinson gibi yazar ve bilim insanlarıyla biliniyor. Hükümet eğitim pazarında yer almak için üniversitelere milyonlarca dolarlık yardım fonu sağlıyor. Son 10 yılda özellikle Hindistan’dan birçok burs ve kolaylıklarla öğrenci çekiyor. Öncü üniversitelerinde İngilizce hazırlık programlarını ABD, Kanada ve İngiltere’ye göre çok daha uygun fiyata sunuyor. Öğrenciler, IELTS ve TOEFL gibi sınavlara hazırlanıyor.

Rusya

Yükseköğretim pazar payını OECD ülkeleri dışında en çok artırmayı başaran ülke. 2000’de yüzde 2 civarındaki pazar payını, 2012’de yüzde 4’e çıkardı. OECD raporda İngiltere ile birlikte Rusya’nın gelişimine de dikkat çekiyor. Rusya üniversiteleri uluslararasılaşmaya önem veriyor. Dört lider üniversite bu soğuk ve geniş ülkede eğitim almak isteyen uluslararası öğrencilerin dikkatini çekiyor: Lomonosov Moskova, Saint Petersburg ve Novosibirsk Devlet üniversiteleri ile Bauman Moskova Devlet Teknik Üniversitesi. Özellikle BRICS ülkeleri arasında yapılan sıralamalarda başarılarıyla ön plana çıkıyorlar. THE’nin BRICS ve Yükselen Ekonomiler Sıralaması 2015’te Lomonosov Moskova Devlet Üniversitesi 5’inci sırada yer aldı. Yükseköğretimde uluslararası öğrencilerin oranı yüzde 2. En çok da Finlandiya, Estonya, Çek Cumhuriyeti, Polonya ve Norveç’ten öğrenci geliyor. Türki Cumhuriyetler’deki öğrencilerin tercihinde de Rusya hâlâ ilk sırada. Yükseköğretim kurumları özellikle kimya, nükleer enerji ve fizik alanında adından söz ettiriyor.

Singapur

Bu küçük ülkede eğitim bir mucize. ‘Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı PISA 2012’de matematikte 2’nci, fen bilimleri ve okuma testlerinde 3’üncü olan Singapur,15 yaş düzeyindeki bu başarısını yükseköğretimde de sürdürüyor. THE Asya Üniversiteleri Sıralaması 2015’te ilk 10’a teknoloji, mühendislik ve inovasyon odaklı iki üniversitesini sokmayı başardı. Ulusal Singapur Üniversitesi (NUS) ve Nanyang Teknoloji Üniversitesi ülkenin yükseköğretim atılımında liderliği üstleniyor. 6 milyonluk nüfusuyla Çin ve Japonya gibi devlerle Asya’da mücadele etmeyi başaran Singapur, bölgesinin yükselen yıldızı olarak gösteriliyor. İleri teknolojiye odaklanan 6 ulusal üniversite, bölgede gıpta ile takip ediliyor. Ayrıca Singapur İşletme Üniversitesi gibi belli alanlara odaklanan özel üniversiteler de var. 2014’te Singapur Eğitim Bakanlığı uluslararası öğrencilere, öğrenim ücretleri için 400 milyon dolarlık yardım yaptı. Yani ülkedeki yabancı öğrencilerin yüzde 52’si, büyük kısmı hükümet tarafından verilen burslardan faydalanıyor.

Güney Kore

Asya’nın ekonomik açıdan yükselen yıldızı Güney Kore, 2000’de uluslararası öğrenci pazarında hemen hiç payı yokken artık OECD tarafından yeni oyuncular arasında gösteriliyor. Son rakamlara göre ağırlıklı Çin’den olmak üzere 86 bin 878 uluslararası öğrenci, üniversite eğitimi alıyor. 2023’e kadar sayının 200 bine çıkarılması için hükümet üniversitelere daha fazla kaynak ayıracak. Vizelerdeki sınırlamalar kaldırılacak ve yabancı öğrencilere çalışma imkânı verilecek. Güney Kore, THE’nın Asya’nın En İyileri Sıralaması’nda ilk 10’da 2 üniversiteyle temsil ediliyor. Ülkenin en iyi yükseköğretim kurumu olarak gösterilen Seul Ulusal Üniversitesi, Asya’da 6’ncı, dünyada ise 85’inci sırada. THE Dünya Üniversiteleri Sıralaması’nda bu yıl Kore İleri Bilim ve Teknoloji Enstitüsü (KAIST) 148’inci, Pohang Bilim ve Teknoloji Üniversitesi (POSTECH) ise 116’ncı oldu. İkisi de endüstriyle bağlantı kriterinde THE’dan yüz tam puan aldı. Samsung, Hyundai gibi Koreli teknoloji devlerinde çalışma hayali kuranlar, dünyanın dört yanından kapılarını çalıyor. Ülkede derslerin bazıları İngilizce veriliyor. Ancak hükümet daha çok öğrenci çekebilmek için özellikle mühendislik, fen, matematik ve teknoloji alanlarında İngilizce programların sayısını attırmayı hedefliyor.

Peki, Türkiye?

OECD 2014 verilerine göre, Türkiye’den gidenlerin uluslararası öğrenci pazarındaki payı yüzde 1.1. Ülkeye gelenlerin yükseköğretimdeki öğrenci toplamına oranı ise yüzde 1. YÖK’ün 2014 verilerine göre yabancı uyruklu öğrenci sayısı 48 bin 183. En çok Türkmenler eğitim almaya geliyor. Onu, Azerbaycan ve İran takip ediyor. ‘OECD ülkeleri’ arasından en çok uluslararası öğrenci yüzde 4.6 ile Avusturya’dan. Almanya ve Estonya’nın oranı yüzde 2.9; Macaristan’ın yüzde 2.7. Yükseköğretimde başı çeken ülkelerden biri olan ABD’den gelen öğrencilerin oranının yüzde 1.6, İngiltere’den gelenlerin ise yüzde 0.8 olduğu görülüyor. En çok tercih edilen alanlar ise yüzde 36 ile sosyal bilimler, işletme ve hukuk. Onu yüzde 21 ile beşeri bilimler, eğitim bilimleri ve sanat izliyor. Gelen uluslararası öğrencilerin yüzde 16’sı ise mühendislik tercih ediyor. Türk üniversiteleri uluslararası sıralamalarda da adını duyuruyor. Yükseköğretim derecelendirme kuruluşu The Times Higher Education Dünya Üniversiteleri Sıralaması 2015-2016’da büyük sıra kayıpları yaşansa da, BRICS ve Yükselen Ekonomiler gibi bölge sıralamalarında ODTÜ, İTÜ, Boğaziçi genellikle ilk 20’de kendine yer bulmayı başarıyor. QS’in ‘Yükselen Avrupa ve Merkez Asya 2015-2016’ sıralamasında da 16 Türk üniversitesi yer aldı.

Hürriyet